Leven met griezels 

Tussen de vallende bladeren en een schakering van de ene herfsttint naar de andere zie ik onder ons afdakje en voor het keukenraam zowaar een notenbalk hangen. De muzieknoten blijken bij nader toezien spinnenlijven. Ze hebben hun uiterlijk niet mee: een behaard lijf, acht poten en zes of acht ogen. Een prinses kan wel verliefd worden op een kikker, maar of het haar zou lukken op een spin is de vraag. In ieder geval houdt de ogenschijnlijke griezel mijn aandacht gevangen, want ik wil er meer over weten. 

Netwerken en spintepels

Het lijkt wel alsof de herfst het spinnenseizoen bij uitstek is, maar dat is niet zo. Spinnen komen het hele jaar door en op alle mogelijke plaatsen voor behalve in zeeën en oceanen. Zo heb ik eens in Spanje, bij een laat zonnetje, vol verwondering naar een openluchtshow van zwevende spinnendraden staan kijken. Tegen de zon in migreerden spinnen met behulp van hun draad naar andere plaatsen, vol vertrouwen in waar de wind hen brengen zou. Hier bij ons kennen we vooral hun web: laag tegen de grond, hoog aan de dakgoot, voor een venster, onder de trap, tussen de struiken, aan het tuinhek, eigenlijk overal. Niemand doet het een spin na, zo’n dunne sterke kleverige draad trekken, maar daarvoor is ze uitgerust met iets wat niemand anders heeft, namelijk spintepels. Het zijn uitsteeksels die zich aan de onderkant van het achterlijf bevinden. Ze perst er de draad uit en kan er zich voor verschillende doeleinden mee behelpen.

Zoveel soorten spinnen als er zijn, zoveel manieren van spinsel zijn er. Het spinnenweb van de kruisspin is ons het best bekend. Heb je al gezien hoe vakkundig ze volgens een welbepaald patroon de dwarsdraden aan de steundraden vasthecht? Trilspinnen hebben een open onregelmatig web. Als je ze stoort gaan ze zo hevig trillen dat je hun lijfje nog nauwelijks ziet. Het is een afweertactiek tegen predatoren; zelfs een mens schrikt een beetje van zoveel vertoon. Er zijn ook spinnen die trechters weven en rond de opening van de koker een soort mat aanleggen. Wee de vlieg of mug die in het web terechtkomt. Spinnen gebruiken hun spinsel niet alleen om prooi te vangen, maar eveneens om er prooi mee in te wikkelen of om hun eigen eitjes te beveiligen.  

Kleine spinnetjes, grote zorgen
Als moederspin haar eitjes alleen achterlaat, zitten ze zacht en warm verpakt in een beursje, beschut tegen weer en wind en tegen hongerige rovers. Soms zitten er meer dan honderd in zo’n klein pakje van spinnenzijde. Sommige spinnen dragen hun kleintjes een tijdje op hun rug, zoals de wolfspin, of ze voeden ze mond-op-mond, zoals de kogelspinnen. Spinnen kennen geen larffase zoals de insecten. Naarmate ze groeien barsten ze uit hun oude vel. Soms vind je zo’n “lege spin” ergens in huis. Wees niet bang, er zit geen leven meer in. Spinnen hebben trouwens meer reden om bang te zijn van mensen dan omgekeerd. Je moet spinnen al erg in het nauw drijven om ze op stang te jagen. Liever zetten ze het op een lopen dan dat ze een mens aanvallen. De spinnen bij ons kunnen zelfs niet door een mensenhuid bijten, in tegenstelling tot bepaalde exemplaren in warme exotische landen.

Jonge spinnen en pas vervelde spinnen zijn heel kwetsbaar. De meeste Europese spinnen vervellen vijf tot tien keer in hun leven. Na hun laatste vervelling zijn ze volwassen, planten ze zich voort en gaan ze dood.

Spin in huis is natuurlijke insecticide
Vroeger had ik het helemaal niet voor spinnen. Ik was er bang voor. Nu weet ik beter. Zelfs als je ervan griezelt, kun je niet ontkennen dat ze je van veel lastigaards afhelpen. Kijk maar eens in hun web hoeveel vliegjes, muggen en andere insecten erin gevangen werden. Spinnen zijn de beste onschadelijke insecticiden die je in huis kunt nemen. Laat hen voor je werken, laat ze leven. Als je ze liever niet in huis hebt, zet er dan een glazen pot of drinkglas over en schuif er dan voorzichtig een stevig papier onder. Zo kun je ze gemakkelijk buitenzetten. Er bestaan in de handel speciale potjes en schepjes om spinnen levend te vangen. En wat doe je met een spin in je bad? Mijn man slaat er zijn hand rond zonder ze een poot te krenken. De spin houdt zich natuurlijk gedeisd en zo zet hij ze buiten. Zelf heb ik de truuk met de handdoek bedacht: ik leg een badhanddoek over de badrand en laat haar op eigen kracht uit de gladde badkuip kruipen.

Spin redt een mensenleven
Hoe meer je weet over spinnen, hoe minder bang je wordt voor hen. In sommige culturen hebben de mensen helemaal geen afkeer of schrik voor spinnen, integendeel. Moslims hebben er een respect voor omdat de profeet Mohammed zijn leven aan een spin zou te danken hebben. Op zeker ogenblik moest hij op de vlucht voor zijn vijanden die hem wilden vermoorden. Hij verstopte zich in een grot vlakbij Mekka. Daar heeft een spin een groot web voor gesponnen. Toen de achtervolgers bij de ingang stonden geloofden ze niet dat hij zich daar had verstopt, want dan had hij dat web moeten verbreken. Ze konden namelijk niet geloven dat een spin in zo’n korte tijd zo’n kanjer van een web had geweven, wat nochtans echt zo is. Ze gaven het op en zo redde een spin het leven van de profeet Mohammed. Mocht je toevallig een oosters tapijt in huis hebben dan is de kans groot dat er een spinnenmotief in geweven is. Je hebt dus meer spinnen in huis dan je denkt.

 Naarstig had hij zijn web geweven
want ook een spin wil overleven.
Zo aan de gevel,
gehuld in nevel,
wil je er wel een tien voor geven.

 Gepubliceerd in Info-Maarkedal 10/2008