Kerkwegels en voetpaden

Vroeger
Wie heeft ze niet gezien in oude films en series, de voetpaden of kerkwegels, verbindingswegen die het landschap doorkliefden. Ze hadden hun economische en sociale functie: landbouwers verplaatsten zich met paard en kar van de ene akker naar de andere, dorpelingen gebruikten ze om familieleden te bezoeken, naar de kerk te gaan, enz... Het onderhoud van deze wegen gebeurde voornamelijk door de aangelanden zelf. Zij waren de hoofdgebruikers en hadden dus baat bij een gemakkelijke doorgang. Met de komst van de auto werden deze wegen deels overbodig.

Definitie
Vooraleer meer uitleg te geven over het al dan niet gebruiken van de bestaande voetwegen, gaan we eerst verder in op de juridische definitie van voetwegen.
Toen in 1830 het koninkrijk België een feit werd, gold er op het platteland nog steeds het gewoonterecht. Deze ongeschreven wet regelde het gebruik van de toenmalige buurtwegen. Daar kwam in 1841 een eind aan met de wet op de buurtwegen. Deze wet hield in dat er o.a. een atlas van buurtwegen werd opgesteld; een soort van inventaris van de toenmalige wegen. De wegen kregen elk een eigen nummer en een bepaalde breedte. Op de kaarten zien we dat buurtwegen die eigendom zijn van de gemeente, aangeduid worden met twee volle lijnen en privé-wegen met twee stippellijnen. Deze opdeling heeft belangrijke praktische en juridische gevolgen.

Openbaar en privé
Indien de weg eigendom is van de gemeente, heeft deze de volle verantwoordelijkheid wat betreft behoud en onderhoud.
Indien de weg privé-eigendom is, geldt hier alleen het principe van vrije doorgang. De eigenaar mag de weg op geen enkele wijze versperren. Het staat hem vrij deze weg voor andere doeleinden te gebruiken. Een pad dat een akker doorkruist, mag ingezaaid worden. Iedereen mag echter dit pad gebruiken, ongeacht eventuele schade aan de gewassen. Dit recht van vrije passage heet juridisch "publiekrechterlijke erfdienstbaarheid". In de volksmond gebruikt men de aan het Frans ontleende term "servitude".

Nu
Eigenaardig genoeg is het nog altijd deze wet van 10 april 1841 die vandaag bepalend is voor alles wat met voetwegen te maken heeft. De huidige stand van zaken leert ons dat vele wegen verdwenen zijn of in onbruik geraakt. Om als buurtweg erkend te worden of erkend te blijven, moet de weg effectief gebruikt worden.
Momenteel is dit vrij problematisch aangezien veel van deze wegen niet meer terug te vinden zijn op het terrein zelf. Ze zijn ofwel ingepalmd door aanpalende eigenaars ofwel als akker of weiland in gebruik. Het is dan ook absoluut noodzakelijk dat ze bewandeld worden omdat ze anders op papier dreigen te verdwijnen. Een buurtweg die 30 jaar niet is gebruikt, kan door de provincie geschrapt worden.

Gebruiken = beschermen
Meer en meer bewegingen (zoals de Stichting Omer Wattez) proberen deze paden te behouden of te heropenen. Ze zijn immers niet alleen een deel van ons historisch erfgoed; ze vormen ook een veilig alternatief om zich te verplaatsen, weg van het moordende autoverkeer.
Ouders brengen hun kinderen met de wagen naar school omdat ze vrezen dat hun kroost door een langsscheurende vrachtwagen de gracht wordt ingekieperd. De verkeersdruk neemt alleen maar toe. De gemeenten zien op tegen de hoge kosten van bv. verkeersdrempels.
Met een deel van dat geld kunnen er heel wat voetwegen onderhouden worden zodat ze opnieuw befietst en bewandeld kunnen worden.
Niet alleen kinderen maar ook bejaarden zouden er dankbaar gebruik van maken. Ook recreanten die steeds meer op zoek gaan naar die laatste restjes rust zullen dit appreciëren.

Tenslotte nog dit:
- weet dat de atlas der buurtwegen door iedereen geraadpleegd kan worden op de technische dienst van elke gemeente
- maak zoveel mogelijk gebruik van alle resterende voetwegen, het is hun enige overlevingskans
- indien voetwegen zijn afgesloten, probeer dan eerst met de eigenaars contact op te nemen en tot een oplossing te komen, lukt dit niet, ga dan zeker naar de politie om een proces-verbaal te laten opmaken om zo een vrije doorgang te bekomen
- wanneer u zelf eigenaar of aangelande bent, probeer de paden zo goed mogelijk te onderhouden opdat derden ze op een aangename manier kunnen gebruiken
- hetzelfde geldt voor de gebruiker zelf: laat geen zwerfvuil achter en respecteer iemands eigendom

Voor de gemeente Maarkedal heeft de S.O.W.-Maarkedal een wandelbrochure samengesteld langs verschillende voetpaden en veldwegen in de gemeente.
Deze brochure is o.a. te koop in het gemeentehuis tegen de spotprijs van 80 F.
Graag tot onderweg.

P.S. voor mensen die over dit onderwerp meer willen weten heeft de Koning Boudewijn Stichting een boekje uitgegeven met als titel "Onze buurtwegen juridisch bekeken" - 1998.

Verdwaald tussen Brakel en Melden,
een pelgrim op weg door de velden.
Zonder kerkwegel
werd hij wat kregel.
Want de landrust vond hij maar zelden.

Gepubliceerd in Info-Maarkedal 03/2000