Als de vos de passie preekt!

Vossen zijn, tenminste wat hun uitzicht betreft, goed gekende dieren, dit mede door hun voorname rol die ze spelen in tal van fabels en andere verhalen.
Maar daar we ze vroeger enkel uit die verhaaltjes kennen, blijken ze de laatste jaren ook hier bij ons weer 'in het echt' voor te komen.
De uitbreiding van de vossenpopulatie is een fenomeen dat zich nu al een kleine 20 jaar voordoet in geheel West-Europa. De oorzaak dient vooral gezocht bij het stopzetten op het einde van de jaren zeventig van de massale verdelgingscampagnes in het kader van de hondsdolheidbestrijding in de Ardennen en westelijk Duitsland. Ook de grotere verdraagzaamheid tegenover roofdieren en zelfs de veralgemeende maïscultuur die in het najaar ideale uitzwermingsmogelijkheden biedt aan de vossenjongen spelen een rol. Jonge mannetjes-vossen die uit het ouderlijk territorium verdreven worden gingen nieuwe gebieden verkennen en hun zwerftochten brachten hen zo tientallen kilometer verder.
Gezien in Vlaanderen globaal veel meer mensen wonen dan in de dunbevolkte Ardennen moest deze veroveringstocht noodzakelijkerwijze gepaard gaan met een zekere gedragsaanpassing: de vos diende zijn schuwheid ten opzichte van de mens een beetje te verminderen.

Wat staat er op het menu?
Voornamelijk muizen, konijnen en regenwormen. Voor velen echter geldt de vos echter als een onverbeterlijke kippendief die niets liever doet dan alle kippenhokken uit zijn buurt leeghalen.
Hoewel men best altijd eerst nagaat of buurmans hond zich niet door zijn 'roofdierinstinct' heeft laten leiden, is het zeker mogelijk dat, bij aanhoudend streng winterweer, of wanneer het hele nest hongerige welpjes van voedsel moet voorzien worden de vos zijn mensenschuwheid overwint en zich bevoorraadt in een gemakkelijk bereikbaar kippenhok.

Je kippen beschermen
Voor het beveiligen van uw kleinvee tegen ongewenst vossenbezoek zijn er volgende mogelijkheden: een gesloten ren of volière, een afsluitbaar nachthok (eventueel met een deurtje dat met behulp van een timer-klok gestuurd wordt) of een degelijke afsluiting van ca. 2 meter hoog, in de grond ingewerkt en bovenaan beveiligd met een schuin overhangend gedeelte of aan de buitenzijde voorzien van een schrikdraad op zowat 60 cm hoogte.
Zoiets kost natuurlijk geld, maar we moeten dit dan ook bekijken als een door de natuur opgelegde beperking. Je kan het vergelijken met het kweken van tomaten. Als je zeker wil zijn dat ze rijp zullen worden en niet gaan barsten, dan moet je er een serre voor bouwen. Zo is ook de aanwezigheid van de vos een natuurlijk gegeven waar we rekening moeten mee houden, want in feite zijn we onterecht gewend geraakt aan zijn jarenlange abnormale afwezigheid.

De natuur regelt zichzelf
Ook al heeft de vos hier geen natuurlijke vijanden meer - het wegverkeer heeft die taak overgenomen - , de vossenpopulatie in een streek blijft niet grenzeloos groeien; hier spelen immers de beperkingen van voedsel en ruimte. Als een vos in een territorium wegvalt schept dit ruimte voor de jonge vossen uit de naburige gebieden. Met andere woorden, mensen die hun kippen denken te beschermen door een vos te verdelgen vergissen zich. Zulk systeem zou enkel kunnen werken indien het op grote schaal zou toegepast worden en gelukkig zijn we intussen al voldoende beschaafd om te beseffen dat zoiets helemaal niet kan.

Surplus killing
Surplus killing is de term die gebruikt wordt wanneer een roofdier op korte tijd veel meer prooien doodt dan eigenlijk nodig is.
Het is in feite een instinctmatig gedrag veroorzaakt door de confrontatie met vele paniekerige prooidieren, die bovendien niet kunnen vluchten.
Als een vos zich in zulke situatie bevindt kunnen er inderdaad een groot aantal bv. kippen sneuvelen (onze huispoes in een afgesloten 'muizenhok' zou net hetzelfde doen).
Het 'abnormale' in dergelijke gevallen ligt niet bij het roofdier maar in de situatie, met name een hoge concentratie aan prooidieren in een ruimte van waaruit ze niet kunnen ontsnappen.
Mocht u zulke onprettige slachtpartij in uw kippenhok aantreffen, dan kan u steeds contact opnemen met Koen Van den Berge (054/437112 of 055/428390), tenminste op voorwaarde dat u het "slachtveld" en de omstandigheden onaangeroerd kan laten. Hij bestudeert de verdere evolutie gedurende de daaropvolgende dagen.

Met dank aan Koen Van den Berge, wildbioloog en vossenspecialist.

Een vos in de Vlaamse Ardennen
had zin in een paar malse hennen.
Te hoog was de draad,
dus zocht hij kordaat
wormen om zijn maag te verwennen.

Gepubliceerd: Info Maarkedal 10/2001